" Μοντάχα " της Χάλα ελ Μπάντρι,

Σύντομο προλογικό σημείωμα .

Αντιπροσωπευτικό δείγμα του σύγχρονου ρεαλισμού της Αραβόφωνης, και πιο συγκεκριμένα της νεώτερης Αιγυπτιακής πεζογραφίας, το Μυθιστόρημα της Χάλα ελ Μπάντρι «Μοντάχα», διαδραματίζεται σε ένα μικρό χωριό στην ενδοχώρα της Αιγύπτου, όχι πολύ μακριά από το Δέλτα του Νείλου, κατά την ταραγμένη κοινωνικά, πολιτικά και ιστορικά εποχή της πενταετίας 45 – 50. Παρότι, σε πρώτο επίπεδο, το μυθιστόρημα δεν ξεφεύγει αρκετά από τους παραδοσιακούς τρόπους αφήγησης, ή από τα όσα είχαμε συνηθίσει να διαβάζουμε στους κλασσικούς Αιγύπτιους συγγραφείς, ο αφηγηματικός κόσμος της Αιγύτπιας συγγραφέως είναι βέβαιο πως δεν περιορίζεται στη ιδεολογία της προεπαναστατικής Αιγύπτου, ούτε στον ρομαντισμό που συνοδεύει την ίδια αυτή εποχή.

Αυτό που την ενδιαφέρει περισσότερο, είναι η διερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής, η αναζήτηση της αλήθειας στις διάφορες εκδηλώσεις του απλού, καθημερινού ανθρώπου και μάλιστα του λαϊκού και στερημένου ανθρώπου της επαρχίας με τα λιγοστά ή ανύπαρκτα εφόδια, και η καταγραφή όλων αυτών στη διάρκεια μιας κρίσιμης ιστορικής εποχής που εκτείνεται από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο ως τις αρχές της δεκαετίας του πενήντα. Η αφήγηση άλλοτε κυλά ήρεμα σαν τα ατάραχα νερά του παραποτάμου που διασχίζει το χωριό και που αφουγκράζεται και παρατηρεί σιωπηλά τη δράση των κατοίκων και γίνεται μάρτυρας των βασάνων και των προβλημάτων τους, κι άλλοτε προχωρά με διασκελισμούς ή γρηγορότερους ρυθμούς που, πολλές φορές, δίνουν την εντύπωση ότι ακολουθούν τη ταραγμένη ροή της ίδιας της σύγχρονης ιστορίας της Αιγύπτου, με όλα τα παρεπόμενα και τα συνακόλουθα της. Μ’ αυτή την έννοια, τα ιστορικά και κοινωνικοπολιτικά γεγονότα που ταλανίζουν τον λαό της Αιγύπτου, και μάλιστα στην άγνωστη για μας, Αιγυπτιακή επαρχία, αποτελούν και αυτά, βασικό πρόσωπο ή και ίσως μάλιστα πρωταγωνιστή της όλης ιστορίας.

Για να πετύχει τον στόχο της, η συγγραφέας αναφέρεται σε θέματα, ιδέες, σκέψεις, χαρακτήρες ανθρώπων και καταστάσεις κοινωνικές ενός κόσμου που αν και δεν είναι ευρύτατα γνωστός σε μας δεν απέχει γεωγραφικά και χρονολογικά τόσο πολύ από τον δικό μας. Παρόλα αυτά, η συγγραφέας δεν σταματά στη ρεαλιστική αποτύπωση της αγροτικής κοινωνίας και των ανθρώπινων τύπων της (φελάχοι, και εξουσιαστές), και των καθημερινών προβλημάτων τους, αλλά προχωρά ένα βήμα παραπέρα. Με άψογη συγγραφική δεινότητα, πυκνό και μεστό λόγο καταφέρνει να αναπαραστήσει ένα ολόκληρο κόσμο και να συνυφάνει καταστάσεις, ατομικούς χαρακτήρες, με την περιρρέουσα πολιτική ατμόσφαιρα της Αιγύπτου καθώς, την ιστορική και κοινωνική εξέλιξη στη διάρκειας της ιστορικής περιόδου που πραγματεύεται.'

Μαζί με όλα αυτά συνυφαίνει επίσης και τα ατομικά πάθη των κατοίκων, τις ανθρώπινες αδυναμίες τους, τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης εξαιτίας της φτώχιας, και της εκμετάλλευσης, και των παρεμβάσεων των Άγγλων αλλά και της ντόπιας εξουσίας, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα την ανθρώπινη αφροσύνη, τη προκατάληψη, τη στενοκεφαλιάς και της προσκόλληση των κατοίκων στο παλιό.

Όλα αυτά, πάνω σε ένα φόντο όπου τα εξωτερικά γεγονότα που ταλανίζουν αλύπητα την Αίγυπτο κατά αυτήν την αποφασιστική περίοδο δημιουργούν ατομικές και κοινωνικές συγκρούσεις που η συγγραφέας της μεταφέρει με ένα απλό αλλά παραστατικότατο τρόπο.Ο συμβολισμός δεν απουσιάζει από το βιβλίο της Χάλα ελ Μπάντρι, το χωριό αυτό όπως έχει δημιουργηθεί από τη συγγραφέα είναι ίσως φανταστικός. Το χωριό το ίδιο δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, ακόμα και το όνομα του είναι συμβολικό, (Μοντάχα στα Αραβικά σημαίνει καταδικασμένο ή τελειωμένο μεταφορικά και κυριολεκτικά αντίστοιχα) ωστόσο, είναι ο μικρόκοσμος της ίδιας της Αιγύπτου και κατά προέκταση μια ευρύτερης κοινωνίας που θα μπορούσε να έχει αντίκρισμα παντού, όχι μόνο στις Αραβικές χώρες. Παρά το ότι και σε αυτό το έργο ο τόπος το χωριό παίζει πρωταρχικό ρόλο.

Συμβολικά είναι επίσης και τα βασικά πρόσωπα όπως ο Τάχα, το φωτεινό μυαλό του χωριού που όμως υποχρεώνεται να θυσιάσει τα προσωπικά του όνειρα και τις επιδιώξεις του για να βοηθήσει τον λαό του, η γυναίκα του Ουαντίντα, σύμβολο της αιώνιας πίστης και η μητέρα του Αμίνα σύμβολο του οικογενειακού αυταρχισμού και των αμετάκλητων πεπαλαιωμένων ιδεών. Όπως και η ίδια η σχέση των κατοίκων με τους καμηλιέρηδες – επόπτες που παρακολουθούν όλες τις κινήσεις τους νυχθημερόν και τους επιβάλουν την τάξη με το μαστίγιο, είναι καθαρά συμβολική. Συμβολίζουν την ντόπια εξουσία που υπήρξε ανεπούλωτη πληγή στην ιστορία της Αιγύπτου. Και εδώ η συγγραφέας εισάγει καινούριο στοιχείο αφού συνήθως σε αυτού του τύπου τα βιβλία η σύγκρουση γίνεται ανάμεσα στο λαό και τον ξένο εξουσιαστή. Αλλά πέρα από το τοπικό, η συγγραφέας καταφέρνει να μεταπηδήσει στο οικουμενικό αφού μεταξύ άλλων θίγει στο βιβλίο της ουσιαστικά και πανανθρώπινα θέματα όπως η μοίρα και η θέση της γυναίκας στις κλειστές κοινωνίες, η κατάπνιξη του ερωτικού πόθου, οι συγκρούσεις ανάμεσα στο παλιό και το καινούριο, των προκαταλήψεων και του εκσυγχρονισμού, των θρησκευτικών πεποιθήσεων κλπ.

Παρ΄ ότι ηθογραφικό στο μεγαλύτερο μέρος του, οι ψυχογραφικές περιγραφές των κεντρικών ηρώων του μυθιστορήματος Μοντάχα, ξεπερνά τις προσδοκίες του αναγνώστη.

Το μυθιστόρημα της Χάλα ελ Μπάντρι, Μοντάχα θεωρείται από τους Αιγύπτιους κριτικούς ριζοσπαστικό έργο της νεώτερης αιγυπτιακής πεζογραφίας.

Cultural diversity between East and West, between Europe and the countries of the mediterrenean and the question of how each one of us conceives ...

or understands the other has always been a very significant issue that many scholars have dealt with in the past. "


(Ενα απόσπασμα από την εισήγησή μου σε συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην πόλη Asilah του Μαρόκου )

Each civilization has its own characteristics, each comprises a collective and all embracing general way of life that includes tradition, aesthetic experience, religious beliefs, personal and collective values, sentiments or emotions, innovation, everyday habbits, personal creation. Social experience itself constitutes the fundamental element and the particularity of each culture. In other words, culture is connected to the core of society in which it is developed, and reflects its desire to express and celebrate the characteristics of the way of life or its history.
But culture cannot evolve, expand and generally succeed without communicating it to others. Umberto Eco in his theory of the ‘semiotics’ suggests that the whole of civilization should be studied as a phenomenon of communication, while the French philosopher and writer Jean-Paul Sartre with his question “ how we communicate with one onother, underlines this point too. It is true that one nation’s culture affects the learning cognitive situation of another, and opens our horizons to new ideas and perception. Through viewing the inner mirror of other peoples lives, their cultural identity we became more aware of our own and consequently of what one may call human civilization
Once culture is communicated it automatically integrates itself into what we may call human civilization,
Needless to say that the rapid social and political developments, the technological evolution and the novel power of massive forms of communications transformed the picture of the 20th and 21st century in that respect. There many models of communication have tried review the impact of its messages on one another. I shall not enumerate all of them as they will take all of my time. However, I shall stop at the most significant one, which is literature and translation. Trough my personal experience as a writer and a literary translation for the past twenty years, I have come to believe that literature is the most significant channel, the most effective way of communicating one’s culture, as it is the mirror on which all of the above elements are reflected upon. And the means to achieve this is translation. Once literature is translated it is not restricted anymore to the limited borders of its birthplace, it shrugs off its locality, exotic or special features and takes up its universal trait, the special colours and odours become universal concepts and ideas….
Literature is a universal language, even when writers depict the very core of their own society or the themes they deal with are derived from of their cultural surrounding. Writers are not mere narrators of a local myth their writing is the result of a complex and composite observation of μan in a universal sense and what determines his existence, his behaviour, and acts...

To ¨Καφέ Κλεμέντε" στο Εθνος out από την αγαπημένη μου Ελένη Γκίκα

Σε ευχαριστώ πολύ Ελένη μου...