Οι Έλληνες διαβάζουν...

"...το ζήτημα είναι τι διαβάζουν."

Συνέντευξη στην Ελπίδα Πασαμιχάλη
και στo περιοδικό για το βιβλίο και τον πολιτισμό "Βook press" (1-7-2010)

Γεωγραφικά ζούμε στη Δύση, συναισθηματικά στην Ανατολή

Συνέντευξη στη
Σοφία Κωνσταντοπούλου

Δημοσιεύτηκε στον διαδικτυακό τόπο της κρητικής εφημερίδας "Η Τόλμη" (27-6-2010)

Η Πέρσα Κουμούτση γεννήθηκε στο Κάιρο. Ηρθε στην Ελλάδα αφού τελείωσε τις σπουδές της στο Αιγυπτιακό πανεπιστήμιο Καΐρου, ενώ τα πρώτα χρόνια δίδαξε στη μέση και ανώτερη εκπαίδευση. Το 1993 ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη λογοτεχνική μετάφραση από τα αραβικά και τα αγγλικά, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει κάνει σπουδαία δουλειά και ως συγγραφέας.
Η Πέρσα Κουμούτση, με αφορμή την πρόσφατη παρουσία της στο Ηράκλειο για ένα αφιέρωμα στην αραβική λογοτεχνία μέσα από τα βιβλία της «Τα Δυτικά του Νείλου» και το «Καφέ Κλεμέντε» μιλάει στην «Τ» για τους δύο πολιτισμούς που «κουβαλάει» μέσα της, τον αιγυπτιακό και τον ελληνικό, την επίπονη εργασία της μεταφράστριας αλλά και το αναγνωστικό κοινό της Ελλάδος.

Πώς πήρατε την απόφαση ν' ασχοληθείτε με την αραβική λογοτεχνία;

Εχοντας διανύσει τον πολύ δύσβατο δρόμο της μετάφρασης για πολλά χρόνια, αποφάσισα αυτή μου την εμπειρία να την αξιοποιήσω ακόμα περισσότερο στο να γράψω δικά μου βιβλία εξαιτίας της καταγωγής μου. Είμαι παιδί της διασποράς, έχω ζήσει και κουβαλάω μέσα μου δύο πολιτισμούς κι αυτό ήθελα κάπου να το εξωτερικεύσω. Ετσι αποφάσισα να γράψω το πρώτο μου βιβλίο. Πήγε πολύ καλά, δίνοντάς μου έδωσε το έναυσμα να γράψω ένα δεύτερο ώσπου συμπληρώθηκαν τέσσερα.

Υπάρχει κάποιος πολιτισμός που σας κερδίζει περισσότερο;

Οχι. Νομίζω ότι έχουν την ίδια δύναμη μέσα στην ψυχή μου και με επηρεάζουν το ίδιο. Γιατί έζησα ένα μεγάλο μέρος της ζωής μου στην Αίγυπτο, την παιδική μου ηλικία και τα εφηβικά μου χρόνια που είναι πολύ δυνατά και καθοριστικά για τη ζωή ενός ανθρώπου. Είμαι όμως και στην Ελλάδα πάνω από 20 χρόνια οπότε υπάρχει μία ισορροπία πια.

Αυτοί οι δύο πολιτισμοί έχουν κοινά;
Εχουν πολλά κοινά. Κατ' αρχάς αυτοί οι δύο πολιτισμοί υπήρξαν από τους αρχαίους χρόνους και ήταν αδελφοί πολιτισμοί. Υπήρχε μία αλληλεπίδραση που μόνο καλό έχει κάνει. Επειτα ο ελληνισμός της Αιγύπτου που άνθισε για έναν αιώνα περίπου άφησε τα σημάδια του εκεί. Και ο αραβικός πολιτισμός επηρέασε τον ελληνικό πολιτισμό.

Τελικά η Ελλάδα ανήκει στη Δύση ή στην Ανατολή;

Η Ελλάδα παραπαίει ανάμεσα στη Δύση και στην Ανατολή γι' αυτό δεν έχει βρει ακόμα την ταυτότητά της. Νομίζω ότι γεωγραφικά ζούμε στη Δύση αλλά συναισθηματικά ανήκουμε στην Ανατολή. Και δεν είναι τυχαίο που πάντα η Ελλάδα υποστηρίζει το αραβικό ζήτημα.

Παρατηρείται μία μεγάλη πληθώρα έντυπων. Μήπως αυτό τελικά είναι ένα μεγάλο μειονέκτημα για την ποιότητα;

Ναι, είναι μεγάλο μειονέκτημα γιατί υπάρχει μία «αυθαιρεσία». Χωρίς να υπάρχει η κατάλληλη παιδεία και πνευματική καλλιέργεια, ο καθένας μπορεί να γράψει ένα βιβλίο, να το χρηματοδοτήσει ο ίδιος και να το κυκλοφορήσει. Από την άλλη μεριά το αναγνωστικό κοινό δεν είναι «εκπαιδευμένο» να ξεχωρίζει ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο από ένα πιο «εύπεπτο» ανάγνωσμα. Τα έχει ισοπεδώσει κάπως στο μυαλό του κι έτσι χαντακώνεται εν μέρει η ποιοτική λογοτεχνία, η οποία έχει περιθωριοποιηθεί στην Ελλάδα. Αυτό βέβαια είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, απλά εδώ παρατηρείται πιο έντονα.

Η οικονομική κρίση έχει αγγίξει το βιβλίο;

Οχι, δεν το αγγίζει στο βαθμό που θα περίμενε κανείς. Απλά όπως προανέφερα οι επιλογές είναι λάθος. Δηλαδή, ναι μεν ο κόσμος αγοράζει βιβλία αλλά αγοράζει πιο ανάλαφρα βιβλία.
Το τελευταίο σας βιβλίο λέγεται «Καφέ Κλεμέντε». Περί τίνος πρόκειται;
Το «Καφέ Κλεμέντε» ενώ εξελίσσεται κατά το ήμισυ στην Αίγυπτο μιλά περισσότερο για τις ευαισθησίες μας. Δηλαδή, ότι οι άνθρωποι δίνονται πολύ εύκολα στο ονειρικό και δεν θέλουν να ζουν την πραγματικότητα. Εθελοτυφλούν, δηλαδή. Με αποτέλεσμα η ζωή να τους προσπεράσει και να χάσουν το… παιχνίδι.

Τι μηνύματα θέλετε να περάσετε στο βιβλίο σας;

Ολα τα βιβλία ειδικά τα δύο τελευταία («Στα Δυτικά του Νείλου» και «Καφέ Κλεμέντε») επειδή αναφέρομαι στο σημείο καμπής για τον πολιτισμό της Αιγύπτου και την επανάσταση που προκάλεσε μετά την παρακμή της παροικίας μεταφέρει τα μηνύματα της εξέλιξης και του χρόνου. Δηλαδή, ότι όλα έχουν μία εξέλιξη αλλά τα πάντα τείνουν να χαθούν. Ο χρόνος είναι πολύ δυνατός αλλά η μνήμη πρέπει να υπάρχει και να διαιωνίζεται. Τίποτα δεν μένει το ίδιο, τα «πάντα ρει» όπως λέει ο Ηράκλειτος κι όπως λένε οι Αιγύπτιοι «το νερό του Νείλου δεν είναι ποτέ ίδιο». Ηταν μία συνέπεια που την περίμεναν οι περισσότεροι, άλλοι τη δέχτηκαν κι άλλοι όχι, με αποτέλεσμα να μένουν με το όνειρο.

Μία μετάφραση μπορεί να επηρεάσει το βιβλίο;

Η μετάφραση είναι μία επώδυνη διαδικασία. Πολύ πιο δύσκολη από τη συγγραφή. Μπορεί πολύ εύκολα να επηρεάσει ένα βιβλίο είτε να το βελτιώσει είτε να το χαντακώσει. Πρέπει ο καθένας να διαβάζει τα νοήματα που κρύβονται μέσα από τις λέξεις. Ειδικά στην αραβική λογοτεχνία που μέχρι πρόσφατα υπήρχε λογοκρισία και οι συγγραφείς έγραφαν υπαινικτικά, οπότε ο μεταφραστής έπρεπε να τα καταλάβει αυτά. Τα τελευταία χρόνια, ευτυχώς, δεν ισχύει αυτό αλλά δεν παύει να είναι μία δύσκολη διαδικασία το να μεταφέρεις ένα ολόκληρο έργο ενός ανθρώπου που έχει άλλα πιστεύω. Πρέπει να έχεις μελετήσεις τον ίδιο το συγγραφέα.

Καφέ Κλεμέντε -Από την Αλεξάνδρεια στο Παρίσι του Μεσοπολέμου...

Από μια φίλη αγαπημένη, που πολύ ευχαριστώ για την υπέροχη έκπληξη, ένα μοναδικό βίντεο για το "Καφέ Κλεμέντε".
Η μουσική που ντύθηκε το βίντεο είναι από την "Απουσία" του Σταμάτη Σπανουδάκη, επιλεγμένη ειδικά, όπως και οι σπάνιες φωτό από το παλιό Παρίσι και την Αλεξάνδρεια, οι τόποι που εξελίσσεται η ιστορία...

Συνέντευξη στην εφημερίδα ¨Πατρίς¨ της Κρήτης

Λίγες μέρες πριν την εκδήλωση για την Αραβική Λογοτεχνία στο Ηράκλειο έδωσα μια συνέντευξη στην εφημερίδα "Πατρίς" της Κρήτης, στη δημοσιογράφο Κατερίνα Μυλωνά:

-Γιατί σας γοητεύει τόσο η Αραβική Λογοτεχνία;
-Δεν μου αρέσει να διαχωρίζω την αραβική λογοτεχνία από την παγκόσμια λογοτεχνία, το έχω άλλωστε επισημάνει πολλές φορές σε συνεντεύξεις μου, γιατί και αυτή όπως όλες οι άλλες ¨λογοτεχνίες του κόσμου¨ πραγματεύεται ζητήματα οικουμενικά και πανανθρώπινα και άπτεται πτυχών της ζωής και προβληματων που βασανίζουν τον άνθρωπο όπου γης. Ο έρωτας, οι ψευδαισθήσεις, η απώλεια, ο θάνατος, ο πόλεμος, η προδοσία δεν είναι ζητήματα που απασχολούν μόνο μια γωνιά του πλανήτη μας και όχι κάποια άλλη. Τα πάντα συμβαίνουν παντού. Άρα, ακόμα κι αν το σκηνικό ή ο τόπος στον οποίο κτίζεται μια ιστορία είναι πιο ιδιαίτερος ή ακόμα και πιο παράξενος και εξωτικός, αυτό δεν σημαίνει πως ο πυρήνας διαφέρει. Τα πρόσωπα κορυφαία ή δευτερεύοντα, που πρωταγωνιστούν σε αυτό δε διαφέρουν από άλλα, που ζουν αλλού. Και ίσως είναι ακριβώς αυτό το σημείο που με γοητεύει. Ωστόσο πρέπει να παραδεχθώ πως τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά της ¨αραβικότητας¨, τα χρώματα, τα αρώματα, οι εικόνες, μου είναι οικεία καθώς τα βίωσα από πρώτο χέρι. Ήμουν εκεί, για ένα μεγάλο διάστημα της νεανικής μου ζωής. Και οι ανθρώπινοι τύποι που εμφανίζονται επίσης δεν μου είναι ξένοι, γιατί είναι παρόμοιοι με τους ανθρώπους που γνώρισα τότε, στο Κάιρο και στις άλλες πόλεις. Η οικειότητα λοιπόν που αισθάνομαι στον κόσμο των Αράβων είναι ένα επιπλέον στοιχείο που με γοητεύει εξίσου στη λογοτεχνία τους, στην ποίηση όσο και στην πεζογραφία.

-Υπάρχουν κοινά στοιχεία με την ελληνική;
- Όπως ήδη ανέφερα πέρα από το τοπικό, η λογοτεχνία γενικά οφείλει να πραγματεύεται πανανθρώπινα ζητήματα και να θέτει ερωτήματα που αντιστοιχούν σε κοινά προβλήματα, αλλιώς δεν θα είχε καμία αξία. Επομένως σε αυτή την περίπτωση είναι εύλογο το να υπάρχουν κοινά σημεία ανάμεσα σ΄αυτές τις φαινομενικά διαφορετικές λογοτεχνίες. Ωστόσο αν ήταν να διαλέξω ανάμεσα στις δύο, θα διάλεγα την αραβική, γιατί μου φαίνεται πως είναι πιο ξεκάθαρη από την ελληνική σ' αυτό που ζητάει.

-Τα καλύτερα "ταξίδια" τα έχετε πραγματοποιήσει μέσα από τα βιβλία;
-Ναι. Και όχι μόνο μέσα από τα βιβλία που γράφω ή έχω γράψει ως τώρα, αλλά επίσης μέσα από εκείνα που έχω μεταφράσει και αυτά υπερβαίνουν τα εβδομήντα, άρα μπορείτε να καταλάβετε για τι είδους μεγάλα ταξίδια σας μιλάω.

-Υπάρχουν άνθρωποι με πτυχία που δεν έχουν διαβάσει κανένα λογοτεχνικό βιβλίο στη ζωή τους. Τι πιστεύετε ότι έχουν στερηθεί;
-Το λογοτεχνικό βιβλίο είναι η αλληγορία ή ο καθρέφτης της αλήθειας. Με απλά λόγια είναι ο μύθος που αντανακλά με ένα μοναδικό γοητευτικό τρόπο την ψυχρή πραγματικότητα. Αν κάποιος στερηθεί την εμπειρία του μύθου ή της αλληγορίας, τότε η δική του αλήθεια θα είναι λειψή και ψυχρή.

-Αν αφιερώνατε ένα βιβλίο σας σε κάποιο ελληνικό μέρος ποιο θα ήταν αυτό;
-Αν εννοείτε ένα από αυτά που έχει γράψει, τότε θα αφιερωνα το "Δυτικά του Νείλου" στην Κρήτη και το "Καφέ Κλεμέντε" στη Θεσσαλονίκη που επίσης αγαπώ πολύ.

-Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;
-Έχω πολλά σχέδια στο μυαλό μου, αλλά δυστυχώς μου λείπει ο χρόνος. Θα έλεγα λοιπόν πως επόμενο σχέδιό μου είναι να μπορέσω να εξοικονομήσω χρόνο για να πραγματοποιήσω τα σχέδια που έχω κατά νου.

Eκδήλωση στο Ηράκλειο για την Αραβική Λογοτεχνία

Η αφίσα της εκδήλωσης

Την Τρίτη 15-6-2010 στο Ηράκλειο Κρήτης το βιβλιοπωλείο ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Ψυχογιός διοργάνωσαν μια βραδιά αφιερωμένη στην Αραβική Λογοτεχνία για την οποία μίλησα, αλλά και τιμήθηκα με τις αναφορές των εισηγητριών στο συγγραφικό και μεταφραστικό έργο μου.

Από αριστερά στη φωτό η Ελένη Αρμάου, η Ελένη Μωυσιάδου- Δοξασάκη και μετά από μένα η Ιωάννα Καρέλλη.

Για το δικό μου έργο μίλησαν:

Αρμάου Ελένη, Οργανωτική γραμματέας της Ένωσης Φιλολόγων, Υπεύθυνη Σχολείου Μεταναστών της ΕΛΜΕ Ηρακλείου.

Ιωάννα Καρέλλη, Φιλόλογος

Συντόνισε η:

Ελένη Μωυσιάδου, Φιλόλογος - Ποιήτρια.

Η Φιλόλογος και ποιήτρια Ελένη Μωυσιάδου- Δοξασάκη αναφέρεται στο συγγραφικό και μεταφραστικό έργο μου

Η Φιλόλογος Ιωάννα Καρέλλη

Την Εκδήλωση/ Αφιέρωμα στο Ηράκλειο Κρήτης έντυσε μουσικά o ROSS DALY o oποίος έπαιξε παραδοσιακά αραβικά τραγούδια και μάγεψε το κοινό.

Πέρσα Κουμούτση:... Δε θα διαχώριζα την Αραβική λογοτεχνία από τη παγκόσμια. Αλλά αν είναι να μιλήσουμε για την Αραβική λογοτεχνία ως ένα μέσο διάδoσης των ιδιαιτεροτήτων ενός πολτισμού, του αραβικού πολιτισμού, και την απήχηση της στο δυτικό κόσμο, τότε δε θα μπορούσα να μην αναφερθώ στον μεγάλο και ίσως σημαντικότερο συγγραφέα της σύγχρονης, Αραβικής λογοτεχνίας Ναγκίμπ Μαχφούζ. Έχοντας μεταφράσει 15 από τα σημαντικότερα έργα του, τολμώ να μιλήσω για αυτόν και να πω πως ο Ναγκίμπ Μαχφούζ θεωρείται από πολλούς ομοεθνείς του, αλλά και από πολλούς μελετητές του έργου του ένας από τους πλέον αντιπροσωπευτικούς, ίσως μάλιστα ο πιο χαρακτηριστικός συγγραφέας, όχι μόνο της Αιγύπτου αλλά και του υπόλοιπου Αραβικού κόσμου.

Συνέντευξη στην Γνώμη της Χαλκιδικής

Από την συνέντευξη στην διαδικτυακή πολιτική εφημερίδα "Γνώμη της Χαλκιδικής" στις 11-6-2010

«Ο συγγραφέας πρέπει να έχει τη δυνατότητα
να μετατρέπει το κάθε τι σε πρώτη ύλη για τα βιβλία του»

Επιμέλεια κειμένου: Βάσω Β. Παππά.

Η Πέρσα Κουμούτση γεννήθηκε στο Κάιρο της Αιγύπτου. Τελειώνοντας τις σπουδές της στη Φιλοσοφική Σχολή του Αιγυπτιακού Πανεπιστημίου του Καΐρου, επαναπατρίστηκε στην Ελλάδα, όπου τα πρώτα χρόνια δίδαξε στη Μέση και Ανώτερη εκπαίδευση.
Από το 1992 ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη λογοτεχνική μετάφραση από τα Αραβικά και τα Αγγλικά. Έγινε ιδιαίτερα γνωστή μεταφράζοντας στα Ελληνικά το μεγαλύτερο μέρος από το έργο του αιγύπτιου νομπελίστα Ναγκίμπ Μαχφούζ (15 μυθιστορήματα), καθώς και έργα άλλων σημαντικών Αράβων και αγγλόφωνων συγγραφέων και αραβική ποίηση.
Στο μεταφραστικό της έργο συγκαταλέγεται και η μετάφραση του Κορανίου (2002). Το 2001 τιμήθηκε για το σύνολο του έργου της με το Διεθνές Βραβείο Κ.Π. Καβάφη, το 2003 έλαβε εύφημο μνεία από το ILE (Irish Literature Excahnge), ενώ το 2006 το αιγυπτιακό κράτος τής απένειμε τιμητικό μετάλλιο για τη συνεισφορά της στην προώθηση και προβολή της αιγυπτιακής λογοτεχνίας. Τo 2010 τής απένειμε έπαινο για τη μετάφραση του Βραβευμένου με το Αραβικό Bοoker Μπαχά Τάχερ. Έχει συμμετάσχει σε πολλά διεθνή λογοτεχνικά συνέδρεια (Αγία Πετρούπολη, Αλγερία Μαρόκο, Κάιρο), ενώ κείμενα, σχόλια και πεζά της υπάρχουν στις εφημερίδες "Έθνος", "Ελευθεροτυπία", "Το Βήμα", "Ελεύθερος Τύπος" και στα περιοδικά "Διαβάζω" και "Παναιγύπτια".Έργα της είναι: "Αλεξάνδρεια, στο δρόμο των ξένων" (2002) "Τα χρόνια της νεότητός του, ο ηδονικός του βίος" (μυθιστόρημα, 2004) και "Δυτικά του Νείλου" (μυθιστόρημα Ψυχογιός, 2006) "Καφέ Κλεμέντε" (Ψυχογιός, 2009), που είναι όλα εμπνευσμένα από τη ζωή των Ελλήνων πάροικων στην Αίγυπτο.Τα τρία πρώτα, αν και δεν αποτελούν συνέχεια το ένα του άλλου, συγκροτούν ένα τρίπτυχο, που παρακολουθεί νοσταλγικά αλλά και ελεγειακά την αρχική άνθηση και τη μυθική ομορφιά του αλεξανδρινού κόσμου, αλλά και την παρακμή και τη φθορά του στο πρώτο μισό του προηγούμενου αιώνα. Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες του ’22, που ενσωματώνονται στις ταπεινές γειτονιές της Αλεξάνδρειας, σε μια πολυπολιτισμική σύνθεση εθνοτήτων, όπου χωρίς μεγάλες δυσκολίες βρίσκουν τον τρόπο να ανέχονται ο ένας τον άλλο και να συνυπάρχουν. Έπειτα, η περιγραφή της ευδαίμονος ελληνικής πάνω τάξης της πόλης. που ζει ανυποψίαστη μα και αλαζονική, στα πρώτα χρόνια του 20ού αι., ένα όνειρο χωρίς αύριο. Και, τέλος, η τροχιά του κύκλου κλείνει με τη μεταπολεμική ανάδυση του νασερικού εθνικισμού, συμπαρασύρει και διαλύει μαζί με το σαθρό τοπικό καθεστώς τον ήδη παρακμασμένο παροικιακό Ελληνισμό.
Στα πιο ευδιάκριτα προτερήματα της Πέρσας Κουμούτση συγκαταλέγεται η ικανότητά της να ανασυνθέτει τα ήθη της κοσμοπολίτικης αλλά και αισθησιακής ατμόσφαιρας της Αιγύπτου. Να δημιουργεί ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ιδιαίτερα γυναικείους, με πλούσια εσωτερική ζωή. Όπως, επίσης, το να παραλληλίζει ευρηματικά την εξέλιξη της συναισθηματικής και συνειδησιακής δοκιμασίας τους στη ζωή με την εξέλιξη των μεγάλων βηματισμών της Ιστορίας.

Η συνέντευξη

Τι σημαίνει συγγραφή για σας; Λειτουργεί ψυχαναλυτικά;
Συγγραφή για μένα σημαίνει διαδικασία που εμπλέκει δυο σημαντικά βήματα, την αναζήτηση του στόχου και την εκπλήρωσή του και, φυσικά, όταν καταφέρνει κανείς αυτά τα δυο, δικαιώνεται και η δικαίωση οπωσδήποτε είναι λυτρωτική. Άρα, λειτουργεί και ψυχαναλυτικά.

Μιλήστε μας για τις πηγές έμπνευσής σας.
Ο τόπος και ο χρόνος είναι δυο πολύ ισχυρές και επίμονες πηγές έμπνευσης για μένα. Δηλαδή, συνήθως εμπνέομαι από έναν τόπο, ο οποίος θα μπορούσε να είναι και φανταστικός ή υπαρκτός μόνο μέσα στο μυαλό μου, ένας τόπος που απεικονίζεται σε μια εικόνα ή ένα ζωγραφικό πίνακα.
Η δεύτερη πηγή έμπνευσής μου και η πιο δυνατή είναι ο χρόνος. Μια χρονική στιγμή στη προσωπική μου ζωή ή στη ζωή των συνανθρώπων μου, μια στιγμή που σημάδεψε την Ιστορία ή την Ανθρωπότητα μπορεί επίσης να γίνει η πρώτη ύλη για την ιστορία μου. Άλλες φορές, πάλι, μου αρκεί ένα πρόσωπο ή ένα ζευγάρι μάτια, ένα θλιμμένο βλέμμα, για να πλέξω γύρω του μια ιστορία. Δεν αποκλείω, βέβαια, την καθημερινότητά μας, που για πολλούς είναι η κυριότερη πηγή έμπνευσης.
Εγώ, πάντως, προτιμώ τις πρώτες δυο που ανέφερα. Ο συγγραφέας πρέπει να έχει τη δυνατότητα να μετατρέπει το κάθε τι σε πρώτη ύλη για τα βιβλία του.

Ποιες είναι οι επιρροές σας στη συγγραφή και ποιο βιβλίο θα θέλατε να το είχατε γράψει εσείς;
Μεγάλωσα διαβάζοντας ξένη λογοτεχνία, αγγλόφωνη ή αραβόφωνη λόγω καταγωγής και καταβολών. Στο πανεπιστήμιο συνέχισα πάλι με ξενόγλωσση λογοτεχνία, λόγω σπουδών, επομένως (εκτός από τους κλασσικούς και τον Καζαντζάκη) οι επιρροές μου –δυστυχώς– δεν είναι ελληνικές, θα έλεγα πως είναι ένα κράμα αγγλοσαξονικής και αραβικής λογοτεχνίας. Παράδοξος συνδυασμός, δεν βρίσκετε;
Όσο για το ποιο βιβλίο θα ήθελα να είχα γράψει, είναι πολλά. Πάντως, ο Κάφκα είναι ο αγαπημένος μου συγγραφέας, έπειτα ακολουθούν όλοι οι άλλοι, δεν θα μπορούσα όμως ποτέ να γράψω τη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα, που λατρεύω.

Ποιος από τους χαρακτήρες των βιβλίων σας είναι πιο κοντά σ’ αυτό που είστε εσείς στην πραγματικότητα;
Όλοι οι χαρακτήρες, ακόμα και υποδεέστεροι, έχουν ψήγματα δικά μου, του χαρακτήρα μου –άλλοι μεγαλύτερα και άλλοι μικρότερα ψήγματα– κανείς όμως δεν είναι απόλυτα, ούτε ακόμα πολύ κοντά σ’ αυτό που είμαι –αλλιώς, όλοι οι χαρακτήρες θα έμοιαζαν μεταξύ τους. Υπάρχουν, όμως, χαρακτήρες που σκέφτομαι συχνότερα από άλλους. Η Ελισάβετ στο "Καφέ Κλεμέντε", όσο και να σας φανεί παράδοξο, είναι μία από αυτούς, παρότι αγαπημένοι χαρακτήρες στα βιβλία μου είναι οι αντρικοί.

Θα σάς συγκινούσε περισσότερο να αναγνωρίσει τα βιβλία σας ένας ειδικός ή ένας απλός αναγνώστης;
Ένας καλός συγγραφέας πρέπει να υπολογίζει και να συνδυάζει τα δυο. Να κερδίζει το σεβασμό των ειδικών, αλλά να γίνεται κατανοητός και στον πιο απλό αναγνώστη. Οι περισσότεροι από τους αναγνωρισμένους συγγραφείς του κόσμου συνδύαζαν αυτές τις δυο αρετές.

Ποιο πιστεύετε ότι είναι το μέλλον του βιβλίου σε έναν κόσμο που παγκοσμιοποιείται ολοένα και περισσότερο;
Τα πράγματα δεν είναι ευοίωνα. Παρ’ όλα αυτά, η θεματολογία αλλάζει δραστικά, οι χαρακτήρες αποκομίζουν κι αυτοί διαφορετικά χαρακτηριστικά, το ύφος των βιβλίων αλλάζει. Βλέπω ακόμη μεγαλύτερη πληθώρα συγγραφέων. Θα είναι δύσκολο πια να θυμόμαστε τα ονόματά τους, θα θυμόμαστε μόνον τους τίτλους των βιβλίων που μας άρεσαν.

Πού κρύβεται το αληθινό πάθος της ζωής;
Οπωσδήποτε κρύβεται στην ίδια τη ζωή, στον έρωτα, στο ρίσκο, σε κάθε νέα εμπειρία.

Τι σας εξελίσσει ως άνθρωπο;
Οι άλλοι και η δουλειά μου, αυτά τα δυο με βοηθούν να εξελιχτώ ως συνείδηση περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.

Θα ήθελα με τρεις λέξεις να περιγράψετε τον εαυτό σας.
Μακάρι να με γνώριζα.

Γιατί θα προτείνατε σε κάποιον να διαβάσει τα βιβλία σας;
Γιατί μέσα από τα βιβλία μου ο αναγνώστης γνωρίζει κόσμους που εξέπνευσαν και δεν υπάρχουν πια, πτυχές ζωής που άνθησαν και λίγοι πια τις θυμούνται. Για την κινηματογραφικότητα των περιγραφών. Με δυο λόγια, θα έλεγα στον αναγνώστη ότι ξέρω να τον ταξιδεύω μαγικά και να τον τέρπω, χωρίς να τον κακοποιώ ή να τον προσβάλλω.

Εκδήλωση για το "Καφέ Κλεμέντε" στην Ηλιούπολη

Στις 5 Ιουνίου 2010 πραγματοποιήθηκε εκδήλωση για το "Καφέ Κλεμέντε"στο Μουσείο Εθν. Αντίστασης της Ηλιούπολης . Μίλησε για το βιβλίο η συγγραφέας Ελένη Τσαμαδού (αριστερά στη φωτό) ενώ η Μαργαρίτα Θηβαίου διάβασε κείμενο της συγγραφέα και βιβλιοκριτικού Ελένης Γκίκα.

Οι ηθοποιοί Ιουλιάνα Ρόντου και Πωλίνα Γουρδέα επί σκηνής στην Ηλιούπολη. Δραματοποίησαν σκηνές από το "Καφέ Κλεμέντε" και συγκίνησαν το κοινό.

Η Πωλίνα Γουρδέα

Η Ιουλιάνα Ρόντου

Η Ειρήνη Βογιατζή με μοναδικό θεατρικό τρόπο διάβασε αποσπάσματα του βιβλίου.